Kısaca
  • B12 eksikliği temel olarak gıdalarla yetersiz vitamin alımından veya sindirim sistemindeki emilim aksaklıklarından kaynaklanır.
  • Hayvansal gıdaları tüketmeyen bireyler ile mide ve bağırsak ameliyatı geçirenler en yüksek risk grubundadır.
  • Mide asidi baskılayıcılar ve diyabet tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar vitamin emilimini zorlaştırabilir.

B12 eksikliği, vücudun kırmızı kan hücresi üretimi, beyin fonksiyonları ve DNA sentezi için hayati öneme sahip olan kobalamin vitaminini yeterli miktarda temin edememesi ya da sindirim kanalından emememesi sonucu ortaya çıkar. İnsan vücudu B12 vitaminini kendi başına üretemediği için bu bileşenin besinler veya takviyeler yoluyla düzenli olarak alınması gerekir. Eksikliğin altında yatan sebepler çoğunlukla beslenme alışkanlıkları ve sindirim sistemi fonksiyonlarındaki aksaklıklar olarak iki ana grupta incelenir.

Yetersiz Beslenme ve Diyet Tercihleri

B12 vitamini doğal olarak yalnızca et, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri gibi hayvansal kaynaklarda bulunur. Bu nedenle, hayvansal gıdaların tüketilmediği veya çok sınırlandırıldığı beslenme modellerinde eksiklik gelişme riski oldukça yüksektir. Özellikle takviye desteği almayan vegan ve katı vejetaryen bireylerde, zamanla karaciğerdeki vitamin depoları tükenerek klinik eksiklik tablosu oluşabilir. Ayrıca dengesiz ve yetersiz beslenen yaşlı bireyler ile sosyoekonomik şartlar nedeniyle kaliteli protein kaynaklarına ulaşamayan kişiler de risk altındadır.

Sindirim ve Emilim Bozuklukları

Vücuda yeterli miktarda B12 vitamini alınsa dahi, sindirim sisteminde meydana gelen çeşitli problemler vitaminin emilmesini engelleyebilir. B12 vitamininin emilebilmesi için midede üretilen ve 'intrensek faktör' adı verilen özel bir proteine bağlanması zorunludur.

  • Pernisiyöz Anemi: Bağışıklık sisteminin mide hücrelerine veya intrensek faktöre saldırdığı bu otoimmün durumda, B12 vitamini ince bağırsaktan emilemez ve doğrudan dışarı atılır.
  • Mide ve Bağırsak Cerrahisi: Obezite cerrahisi, mide küçültme operasyonları veya bağırsağın bir kısmının çıkarıldığı ameliyatlar, emilim yüzeyini daraltarak vitamin alımını imkânsızlaştırabilir.
  • Kronik Sindirim Hastalıkları: Çölyak hastalığı ve Crohn hastalığı gibi bağırsak duvarında hasara yol açan kronik iltihabi süreçler, besinlerin ve vitaminlerin emilimini belirgin şekilde bozar.
  • Mide Asidinin Azalması: Yaşlanmaya bağlı atrofik gastrit gibi durumlarda azalan mide asidi, besinlere bağlı B12'nin serbest kalmasını zorlaştırır.

İlaç Kullanımı ve Diğer Faktörler

Uzun süreli ilaç kullanımı da B12 vitamini metabolizmasını doğrudan etkileyebilir. Mide ekşimesi veya reflü tedavisinde yaygın olarak reçete edilen proton pompası inhibitörleri ve H2 blokerleri, mide asidini baskılayarak B12'nin yiyeceklerden ayrışmasını güçleştirir. Benzer şekilde, tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan bazı etken maddeler ince bağırsaktaki emilim süreçlerine müdahale edebilir. Aşırı alkol tüketimi ise sindirim kanalı mukozasına zarar vererek B12 tutulumunu azaltan bir diğer önemli nedendir.